انواع واکنش های شیمیایی

انواع واکنش های شیمیایی

1-    سوختن

سوختن واکنشی است که در آن یک ماده به سرعت با اکسیژن ترکیب شده و طی آن مقدار زیادی انرژی به  صورت گرما و نور (و گاهی صدا) آزاد می شود.

ادامه نوشته

موازنه به روش وارسی

موازنه معادله های شیمیایی توسط وارسی اغلب به صورت ازمون و خطاست و فقط برای معادله های شیمیایی ساده کاربرد دارد . در سال 1986 ،harjadi روشی بسیار ساده برای موازنه معادله های شیمیایی پیچیده تر ارائه نمود که این روش موازنه تا به حال به طور وسیعی بکار برده شد است برخی کتاب های شیمی عمومی نیز روش های ساده ای به کار برده اند اما به صورت اشاره

ادامه نوشته

معادله های شیمیایی و استو کیومتری واکنش ها 1

در  فصل اول شیمی ۳ در باره معادله های شیمیایی و موازنه آنها و سپس استفاده انها در حل مسایل استوکیو متری بحث شده است .

در این بخش خلاصه ای از اطلاعات لازم در باره معادله های شیمیایی آورده شده و در بخشهای بعدی در باره استو کیومتری واکنش ها به اختصار مواردی بیان می شود.

مقدمه:

ادامه نوشته

سوالات شیمی 2 ترم 2 -1387

1- درستي يا  نادرستي عبارت هاي زير را تعيين كنيد.

الف) براساس نظريه اتمي دالتون ، همه اتم هاي يك عنصر از لحاظ جرم و خواص شيميايي يكسانند.

ب) رادرفورد توانست تشكيل تابش هاي مواد پرتوزا  را به كمك مدل اتمي تامسون توجيه كند.      

ج) در ميدان الكتريكي، پرتوهاي β نسبت به پرتوهاي α بيشتر منحرف مي شوند.                              

د) براي نشان دادن آدرس يك الكترون ، سه عدد كوانتومي n  و  l و m_l  كافي است.                    

 2- جاهاي خالي را با كلمات مناسب پر كنيد.

الف) تنها نافلز مايع ،............ است .  ب) در عناصر واسطه داخلي ، زيرلايه ......... در حال پر شدن است.

ج) فراوان ترين تركيب هيدروژن دار، ............... است.          د) در جدول مندليف اتم ها  بر حسب  .............. در كنار هم قرار داد.

3- مفاهيم زير را تعريف كنيد:

الف) اصل طرد پائولي:

ب) انرژي نخستين يونش:

ج) قانون تناوبي:

۴- الف) دو مورد از ويژگي هاي پرتوهاي كاتدي را بنويسيد.

ب) دو مورد از نتايج آزمايش رادرفورد درباره ساختار اتم بيان كنيد.(راهنمايي: نتايج حاصل از بمباران كردن ورقه نازك طلا با پرتوهاي آلفا)

5- يون X^2-  داراي 36  الكترون و عدد جرمي 79 است. عدد اتمي و تعداد نوترون هاي آن را تعيين كنيد.

 

6- آرايش الكتروني نوشتاري اتم ها و يون هاي زير را بنويسيد.

₃₈Sr

₂₆Fe²⁺

₁₇Cl^-

₂₄Cr

7- آرايش الكتروني اتم A  به 3P⁴   ختم مي شود:     الف) دوره و گروه آن را تعيين كنيد.

ب) عدد اتمي آن را مشخص كنيد.

ج) نماد و آرايش الكتروني يون پايدار اتم A  را بنويسيد.

 

8- چهار عدد كوانتومي  مربوط به آخرين الكترون اتم ₅B را بنويسيد.

9- در هر مورد علت را بيان كنيد:

الف) به عناصر گروه اول ، فلزات قليايي مي گويند.

ب) هالوژن ها واكنش پذيرترين نافلزات هستند.

ج) اكتنيدها پرتوزا هستند.

 

 

۱۰-   با توجه به انتقالات الكتروني زير ، پاسخ دهيد:                                                                                                                                              

الف) كدام انتقال الكتروني انرژي بيشتري دارد؟چرا؟

 

ب) كدام انتقال الكتروني  طول موج بيشتري دارد؟چرا؟

 

11- در طبيعت نسبت فراواني ايزوتوپ ²²Ne  به ايزوتوپ ²⁰Ne  ، دو به سه است. جرم  اتمي ميانگين عنصرNe   را حساب كنيد.

 

 

12- معادله واكنش هاي شيميايي زير را كامل كنيد:

a) Na  +  H₂0  b) Mg  +  HCl 

c) Cl₂  +  KBr

 

 13- با توجه به جدول به سوالات پاسخ دهید.

17	16	15	2	1	گروه              تناوب
F	O	N	Be	Li	n = 2
Cl	S	P	Mg	Na	n =3
Br	Se	As	Ca	K	n =4

 

14- الف) شعاع K بیشتر است یا Ca ؟چرا؟

ب) الکترونگاتیوی O بیشتر است یا S ؟  چرا؟                                               

 ج) خصلت فلزی کدام گروه زیادتر است؟                                      د) بیشترین شعاع مربوط به کدام اتم است؟

ه ) در تناوب سوم کدام اتم الکترونگاتیوتر است؟                               ح) کمترین انرژی یونش در گروه 16 مربوط به کدام عنصر است؟

 

 15- با توجه به آرايش الكتروني توضيح دهيد كه انرژي نخستين يونش كدام يك بيشتر است؟ چرا؟ ₇N  يا  ₈O

 

 

خبر المپیادی

سایت تخصصی المپیاد شیمی راه اندازی شد.
www.olympiadiran.com
امکانات :
1- شرکت در آزمون های آنلاین هر ماه بصورت کاملا رایگان
2- معرفی منابع مورد نیاز جهت شرکت در المپیاد
3- دریافت خبرنامه هفتگی
4- مشاوره رایگان و راهنمایی جهت شرکت در المپیاد

سوالات شیمی 1 - خرداد 87

سوالات شیمی 1 - خرداد 87  - همراه با پاسخ

ادامه نوشته

پاسخ سوالات ترم 2 شیمی 2

پاسخ سوالات ترم 2 شیمی 2 - خرداد ۸۷

ادامه نوشته

نمونه سوال فصل ۵ شیمی

نمونه سوال فصل ۵ شیمی ۲

ادامه نوشته

نمونه سوال شیمی 2 بخش4

نمونه سوال شیمی 2 بخش4

ادامه نوشته

خلاصه بخش 5 شیمی 2

خلاصه بخش 5 شیمی دوم متوسطه

(شیمی آلی)

ادامه نوشته

چند نکته در باره پیوند کووالانسی

مهم ترین نکات مربوط به پیوند کووالانسی به طور خلاصه:

دانش آموزان می توانند یک یا جند نکته را در یک فیش نوشته و به مرور مطالعه نمایند.برای یاد گیری بیشتر نکات حتما باید از تمرین های لازم استفاده شود.

 

1-  از به اشتراک گذاشتن الکترون(ها) بین دو اتم نافلز،نیروی جاذبه ای ایجاد می شود که به آن پیوند کووالانسی گویند.

2-  اگردو یا چند اتم باپیوند کووالانسی به هم متصل شوند،مولکول پدید می آید. ازتجمع مولکولها کنار هم ترکیبات مولکولی ایجاد می شود.

3-  در هنگام تشکیل پیوند کووالانسی ،اثر نیروهای جاذبه بیشتر از دافعه است.

4-  اتمهای تشکیل دهنده پیوند کووالانسی مانند فنر دائما در امتداد محور پیوند نوسان میکنند.

ادامه نوشته

نمونه سوال شیمی 1 بخش2

1-    جمله های زیر را تکمیل کنید.

الف) به لایه ای از هواکره که در فاصله 10 تا 12 کیلومتری از سطح قرار دارد .............  گویند.

ب) به دستگاهی که فشار هوا را اندازه گیری می کند ............. گویند.

ج) گازی که رفتار آن با توجه به نظریه جنبشی مولکولی گازها قابل پیش بینی است گاز ............... است.

د) ماده مرکبی که شامل یک عنصر و اکسیژن باشد ............. نام دارد.

ه) میانگین انرژی جنبشی گازها ............ است و به ....................  گاز بستگی دارد..

 

2- موارد مرتبط را از جدول پیدا کرده و مقابل جمله مربوطه بنویسید.

کلوین

تروپوسفر

اکسیژن

قانون شارل

قانون بویل

زنون

صفرمطلق

مزوسفر

ادامه نوشته

نمونه سوال شیمی 2 بخش3

1-     منظور از اینکه می گوییم عدد کوئوردیناسیون یون سدیم در سدیم کلرید 6 است چیست؟

 

 

2-     دلیل هرمورد را بنویسید

الف) ترکیبات یونی در حالت جامد نارسانا ولی در حالت محلول رسانای جریان الکتریسیته هستند.

 

 

ب) ترکیبات یونی خاصیت چکش خواری ندارند

ادامه نوشته

نمونه سوال شیمی2 بخش2

- ویژگی های مشترک فلزات را بنویسید.( حداقل 4 مورد)

 

2- معادلات زیر را کامل کنید

K   +   H2O                     ………… +  …………

 

Mg  +  HCl                      ………….  +   ………. 

3- جاهای خالی را با کلمات مناسب پر کنید.

الف) محلول حاصل از مخلوط خاکستر چوب و آب که چربیها را در خود حل می کند محلول .............. گویند

ادامه نوشته

نمونه سوال امتحان پایانی شیمی سال اول

۱- جملات زیر را با کلمات مناسب تکمیل کنید.

الف) نیروی بین ملکولی در آب ....................  نام دارد.

ب) به گازهایی که رفتار آنها بر اساس نظریه جنبشی ملکولی قابل پیش بینی است گاز ................. گویند.

ج) مطابق قانون ...................... دریک واکنش شیمیایی جرم نه به وجود می آید و نه از بین می رود.

د) یک راه نسبتا ارزان برای افزایش عدد اوکتان بنزین، اضافه کردن .................. به آن است.

۲- کدام جمله درست و کدام ، نادرست است؟

الف) ظرفیت گرمایی زیاد آب سبب شده است که هوای اطراف فواره ها خنک تر باشد.       (                   )

ب) قانون شارل بیان می کند که در فشار ثابت افزایش دما سبب افزایش حجم گاز می شود.  (                   )

ج) به جرم یک مول از ملکول های یک ماده ملکول گرم گفته می شود.                               (                  )

د) آلکان های مایع بی رنگ و آلکان های جامد سفید رنگ هستند.                                      (                   )

۳- اصطلاح های زیر را به اختصار با ذکر یک مثال شرح دهید.

الف) لخته کننده:

 

ب) اثر گلخانه ای:

 

ج) جایگزینی:

 

د) پلیمر:

 

ادامه نوشته

روش های جدا سازی

 بی شک مهم ترین بهره ای که از علوم تجربی خاصه ی شیمی نصیب انسان می شود این است که انسان با این ابزار به خوبی می تواند از منابع و امکانات طبیعی به نفع خود برای بهبود زندگی استفاده کند.پیشرفت های تکنولوژیکی در همه ی زمینه های صنعتی ،کشاورزی،پزشکی، ساختمان و…همه به سبب پیشرفت های علمی در به کارگیری از مواهب طبیعی در جهت اهداف زندگی بشر بوده است.

همه ی موادی که مورد مصرف ما است به طور مستقیم و غیرمستقیم از زمین به دست می آید.برخی از آنها مانند زغال سنگ ونمک و پنبه و چوب و پشم به طور طبیعی و خام در طبیعت وجود دارد و همان طور که به دست می آیدمصرف می کنیم.اما بیشتر مواد مورد نیاز بشری به صورت آماده در طبیعت وجود ندارند، آنها یا به صورت ترکیب با مواد دیگر و یا به صورت مخلوط است و یا حتی باید آنها را به شکل مصنوعی ساخت .مثلا آهن و اکثر فلزات به صورت ترکیب با عناصر دیگر است و برای به دست آوردن آنها باید از واکنش های شیمیایی خاص خود استفاده  کرد،ویا نفت مخلوطی از چندین ماده مهم و ضروری است که باید آنها را از هم جدا کرد،یا برای تهیه انواع رنگ و پلاستیک و دارو و شوینده ها و ... باید به صورت مصنوعی و با استفاده از واکنش های شیمیایی معینی آنها را ساخت.

برای تهیه هر نوع ماده اولیه روش و روش های خاصی وجود دارد، به کلیه روش هایی که طی آن یک ماده را از مخلوط آن جدا می کنند روش های جداسازی گویند......

ادامه نوشته

نمونه سوال اول بخش 1 و 2

پرسش هاي شيمي اول – بخش 1 و 2

 

1.با توجه به تركيب ها و گونه هاي داده شده هر گونه يا تركيب را به يكي از موارد «آ» تا «ج» ارتباط دهيد.

(CuSO₄)          (Na₂CO₃)    (NaOH)        

CO₂- -  HCl (جوهر نمك) – –  -   سود – سديم كربنات – كات كبود

آ. با افزودن به آب از رشد جلبك ها جلوگيري مي كند.

ب. باعث سختي آب مي شود.

پ. كاتيون سنگين است.

ت. با افزودن به آب باعث نرم شدن آب سخت مي شود.

ج. با حل شدن در آب كربنيك اسيد توليد مي كند.

 

2.فشار گاز ناشي از چيست؟

انرژي جنبشي ذره هاي گاز به چه عاملي بستگي دارد؟

 

3.نمودار رو به رو چه قانوني را در

مورد گازها نشان مي دهد؟

 

 

4.نمونه اي از پساب كارخانه اي كاغذ نسل را به رنگ آبي در آورده است. حدود pH اين پساب چه قدر است؟

 

5.با توجه به شكل روبه برو:

آ. نام وسيله چيست؟

ب. موارد A و B هر كدام چه چيزي را نشان مي دهد؟

 

6.آب سخت چيست؟

   در راه از بين بردن سختي آن را بنويسيد.

نوع يون	مقدار اندازه گيري شده	حد مجاز براي آبزيان

 

7.با در نظر گرفتن جدول روبرو :

ضريب خطر يون سرب را براي آبزيان بدست آوريد.

آيا اين يون مي تواند براي آبزيان خطرناك باشد؟ چرا؟

 

 

8.كدام نمونه آب سختي بيش تري دارد؟ چرا؟

شست و شو با صابون

شست و شو با صابون

 

 

 

 

 

 

9.

با توجه به نمودار حلاليت گاز اكسيژن در آب:

ميلي گرم در g100 آب

آ. با افزايش دما حلاليت گاز اكسيژن چگونه تغيير يافته است؟

ب. در دماي چند ميلي گرم گاز اكسيژن در

 آب حل مي شود؟

 

 

 

10. 

با در نظر گرفتن شكل :

آ. اين بارومتر فشار هوا را در چه مكاني نشان مي دهد؟

ب. اگر اين بارو متر را به قله ي يك كوه ببريم ارتفاع ستون جيوه

چه تغييري مي كند؟ چرا؟

 

 

 

 

 

11. 

در شكل مقابل فشار گاز را حساب كنيد.

 

 

 

 

 

 

 

12.  جدول زير قابليت حل شدن نمك هاي A و B و C را در دماهاي مختلف نشان مي دهد:

دما	20	30	40	50
قابليت حل شدن A در  آب	27	5/38	50	70
قابليت حل شدن B در  آب	38	5/38	5/38	39
قابليت حل شدن ‍‍C در  آب	33	5/38	40	41

 

آ. در چه دمايي قابليت انحلال هر سه نمك يكسان است؟

ب. حل شدن كدام يك از مواد كم ترين وابستگي را به دما دارد؟

پ. اگر بخواهيم به طور جداگانه 33 گرم از نمك هاي A ،  B و C را در دماي  در 100 گرم آب حل كنيم، هر كدام از محلول A ، B و C سير شده – سير نشده يا فرا سير شده است؟

 

13.  آ. سوختن يا احتراق به چه معناست؟

   ب. منيزيم در اثر واكنش با اكسيژن چه ماده اي توليد مي كند؟

 

 

 

 

14.  با توجه به شكل :

آ. شكل بيانگر چه مطلبي است؟

ب. نام پرتوهاي x و y چيست؟

پ. كدام پرتو انرژي بيشتري دارد؟ چرا؟

 

15.  براي هر يك از موارد زير يك كاربرد بنويسيد.

گاز اكسيژن                     مانو متر جيوه اي

اكسيژن مايع                     بارومتر جيوه اي

16.  در هر مورد علت را بنويسيد.

آ. آب خالص رساناي جريان برق نيست.

ب. اگر بادكنك پر بادي را در يخچال قرار دهيم پس از مدتي كم باد مي شود.

 

17.  با توجه به جدول :

آ. چه رابطه اي بين تغييرات حجم و فشار يك گاز وجود دارد؟ توضيح دهيد.

ب. اين رابطه به چه نامي معروف است؟

فشار	1	3/1	6/1	2/2
حجم	25	19	16	11
حجم×فشار	25	25	26	24

 

18.  در مورد گاز اوزون به پرسش هاي زير پاسخ دهيد:

آ. مولكول اين گاز چند اتمي است و از چه عنصري ساخته شده است؟

ب. دو مورد از زيان هاي گاز اوزون را در لايه ي تروپوسفر بنويسيد.

 

 

19.  از دو معادله ي زير كدام سوختن است؟ چرا؟

زنگ آهن  گاز اكسيژن + آهن

نور و گرما + منيزيم اكسيد  گاز اكسيژن + منيزيم

20.  آ. با توجه به چرخه ي اوزون جاهاي خالي را كامل كنيد.

ب. در چه ناحيه اي از هوا كره اوزون بيش ترين غلظت را دارد؟

پ. چه تركيباتي باعث تخريب لايه اوزون مي شوند؟ دو كاربرد آن ها را بنويسيد.

تفکیک اسید ها

تفاوت یونش HCl و HF 

 

تاثير اسيد و باز قوي بر بافرها

 

نظريه برخوردي مناسب در واكنش ها

تاثیر دما و غلظت و فشار بر تعادل

تاثیر دما و فشار و غلظت بر تعادل

ساختار شبکه بلور

ساختار مکعبی 

 

ساختار مکعبی مرکزپر

 

ساختار فشرده

 

 

 

 

فشار بخار

فشار بخار و تعادل

اعداد کوانتومی

آرایش الکترونی

و اعداد کوانتومی و مدل اتمی بوهر و پدیده جذب نور  و آزمایش راتردفورد و ... را می توانید

در این سایت به شکل انیمیشن  ملاحظه نمایید.

نمونه سوالات شیمی اول بخش 2

1- دلیل استفاده از موارد زیر را در تصفیه ی آب شهری بنویسید

کلر – کاتیونهای Al3+  و Fe2+ - کات کبود -  یون فلئوریدF-

 

2- برای تنظیم آب دریاچه ای که در اثر ورود مواد اسیدی به آن زندگی آبزیانش به خطر افتاده است بهتر است کدامیک از مواد زیر را به دریاچه بیافزائیم؟   H2SO4 -  Ca(OH)2

 

3- آلودگی گرمایی بر کدام یک تاثیر ندارد؟

سرعت واکنشهای سوخت و ساز بدن ماهیها  -  غلظت اکسیژن محلول در آّب – فعالیت باکتریهای هوازی – میزان کاتیونهای موجود در آب

 

4- برای هر کدام یک کاربرد بنویسید ..

NaOH – HNO3 – H2SO4 – KOH- O2 – Ar – N2  

 

5- کدام معروف به جوهر شوره است؟               H3PO4 – HCl—HNO3 – H2SO4        

 

6- PH کدام بیشتر است؟ اسید معده   -  آب باران – آب دریا – شیر منیزی

 

7- عامل سختی موقت آب کدام است؟ کربنیک اسید – کلسیم کربنات – سدیم کربنات – کلسیم هیدروژن کربنات

 

8- دما و فشار در لایه تروپوسفر با افزایش ارتفاع چگونه تغییر میکند؟

 

9- تفاوت مانومتر و بارومتر چیست؟

 

10- در باره هر کدام یک جمله توضیح دهید.

قانون بویل – قانون شارل – صفر مطلق – گاز ایده ال – اکسایش – احتراق

 

11 – کدام اکسید است؟ NaOH – NaNO3 – Na 2O – NaCl      

 

اصول نظریه جنبشی گازها را مختصرا بیان کنید.

واكنش هاي SN2

 واكنش هاي SN2

گرماي انحلال نمك ها

نمايش گرماي آزاد شده بر اثر انحلال نمك يوني در آب

( در اين برنامه با انتخاب نوع  و مقدارنمك در حجم معيني از آب ميزان تغييرات

دما ي محلول در كالري متررا مي توانيد مشاهده نماييد. سپس با توجه به

 غلظت ماده حل شده مي توان گرماي مولي انجلال پذيري را محاسبه نماييد.)

از ماده تا اتم

 

 

 از ماده تا اتماز ماده تا اتم

 

مروري برشكل گيري نظريه هاي اتمي 

فلورون C60 ، C70)

فلورون C₆₀ ، C₇₀)

تا قبل از سال 1985 میلادی دو نوع آلوتروپ برای كربن وجود داشت­. يكی الماس و دیگری گرافیت اما در سال 1985 كشف جالبی توسط گروهی از دانشمندان رخ­داد آن هم یافتن دگر­شكل­های تازه­ای از كربن بود به­نام فولرن­ها. از معروف­ترین فولرن­ها C₆₀ و C₇₀ می­باشد این مولكول­ها به­علت شبیه­بودن­به توپ­فوتبال به آن­ها باكی­بال هم می­گویند. اما فولرن­ها فقط محدود به C₆₀ و C₇₀ نمی­باشد. ساده­ترین فولرنC₂₀ كه ساختمان آن از تعدادی پنج­ضلعی تشكیل شده­است C₆₀ از دوازده پنج­ضلعی و بیست شش­ضلعی تشكیل شده­است.مطالعات اشعه X نشان داده­است كه پیوند كربن – كربن در C₆₀ تلفیقی از C-C و C=C می­باشد. C₆₀ با فلزات قلیایی منجر به­تولید ابر­رساناها می­شود. (C₆₀M₃) به­طور مثال 

ادامه نوشته

سینتیک شیمیایی

سینتیک شیمیایی یکی از شاخه های علم شیمی است که به مطالعه  سرعت واکنش شیمیایی ، عوامل موثر بر سرعت این واکنش ها و چگونگی انجام آن ها می پردازد .

مفهوم سرعت

تغییر وضعیت یک پدیده در زمان معین سرعت آن پدیده می گویند. به طور مثال وقتی گفته می شود اتومبیلی با سرعت 120 کیلومتردرساعت حرکت می کند یا شخصی 150 کلمه در دقیقه می خواند سرعت میزان تغییر موقعیت برروی جاده و صفحه را با زمان توصیف می کند. همیشه سرعت برابر است با تغییر یک کمیت تقسیم بر زمانی که برای انجام این تغییر لازم است

پیشرفت واکنش با زمان و مفهوم سرعت واکنش...

ادامه نوشته

شیمی آلی

تاریخچه

واژه غلط انداز " آلی " باقیمانده از روزگاری است که ترکیبهای شیمیایی را ، بسته به این که از چه محلی منشاء گرفته باشند، به دو طبقه غیر آلی و آلی تقسیم می‌کردند. ترکیبهای غیر آلی ، ترکیبهایی بودند که از مواد معدنی بدست می‌آمدند. ترکیبات آلی ، ترکیبهایی بودند که از منابع گیاهی یا حیوانی ، یعنی از مواد تولید شده به وسیله ارگانیسمهای زنده بدست می‌آمدند.

در حقیقت تا حدود سال 1950، بسیاری از شیمیدانها تصور می‌کردند که ترکیبات آلی باید در ارگانیسم های زنده بوجود آیند و در نتیجه ، هرگز نمی‌توان آنها را از مواد غیر آلی تهیه کرد. ترکیبهایی که از منابع آلی بدست می آمدند، یک چیز مشترک داشتند: همه آنها دارای عنصر کربن بودند. حتی بعد از آن که روشن شد این ترکیبها الزاما نباید از منابع زنده به دست آیند، بلکه می‌توان آنها را در آزمایشگاه نیز تهیه کرد.

بهتر آن دیدند که برای توصیف آنها و ترکیبهایی مانند آنها ، همچنان از واژه آلی استفاده کنند. تقسیم ترکیبها به غیر آلی و آلی تا به امروز همچنان محفوظ مانده است.

منابع مواد آلی ....

 

ادامه نوشته

قانون بویل

قانون بویل بیان می کند که  : حاصل ضرب حجم و فشار گاز در دمای

معین  مقداری ثابت است . به عبارت دیگر در دمای ثابت حجم و فشار

گازها باهم نسبت عکس دارند بطوریکه باکاهش حجم گاز فشار آن

افزایش می یابد و برعکس   .P*V=K

مشاهده تاثیر فشار بر حجم گاز در دمای ثابت